1. Lĩnh vực nội vụ
Thông tư số 10/2025 được ban hành bởi Bộ Nội vụ mới đây bổ sung lĩnh vực nội vụ vào chức năng của phòng VH-XH thuộc UBND cấp xã, phường, đặc khu. Văn bản này thay thế Thông tư 05/2021/TT-BNV và mở rộng đáng kể phạm vi công việc đối với bộ phận chuyên môn ở cơ sở.
Theo Điều 3, phòng VH-XH sẽ tham mưu UBND cấp xã trong quản lý tổ chức hành chính; xây dựng vị trí việc làm, biên chế; theo dõi tinh giản biên chế và đánh giá cán bộ. Đơn vị cũng chịu trách nhiệm kiểm soát thủ tục hành chính, triển khai chuyển đổi số hồ sơ cán bộ, quản lý địa giới đơn vị hành chính, thi đua khen thưởng, văn thư lưu trữ, cũng như hoạt động của hội, quỹ và các tổ chức phi chính phủ trên địa bàn.
Điều 4 quy định phòng chuyên môn phải trình HĐND và UBND cấp xã ban hành kế hoạch, nghị quyết về nội vụ; tổ chức triển khai các chương trình cải cách hành chính hằng năm; đồng thời giám sát việc sắp xếp lại cơ cấu tổ chức, bảo đảm tinh gọn, hiệu lực.
Với lĩnh vực lao động, tiền lương và bảo hiểm xã hội, phòng có quyền tiếp nhận hồ sơ xác nhận người lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm bắt buộc, hướng dẫn doanh nghiệp tạm dừng đóng quỹ hưu trí khi gặp khó khăn và kiểm tra an toàn, vệ sinh lao động tại cơ sở sản xuất.
Ngoài ra, phòng VH-XH trở thành đầu mối thực hiện chính sách đền ơn đáp nghĩa, quản lý mộ, công trình ghi công liệt sĩ và hồ sơ người có công; lồng ghép mục tiêu bình đẳng giới, thanh niên và an sinh xã hội vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm của địa phương.
Đối với lĩnh vực tôn giáo, tín ngưỡng, đơn vị có nhiệm vụ hướng dẫn, kiểm tra việc đăng ký sinh hoạt tôn giáo và xử lý kiến nghị của tổ chức, cá nhân theo thẩm quyền.
2. Lĩnh vực Giáo dục - Đào tạo.
Nghị định 142/2025/NĐ-CP cùng bộ đôi Thông tư 10 và 12/2025/TT-BGDĐT mở rộng đáng kể thẩm quyền cho phòng VH-XH cấp xã trong lĩnh vực giáo dục.
Đơn vị này được giao quyền quyết định thành lập, sáp nhập, chia tách hoặc đình chỉ các nhóm lớp mầm non độc lập; thẩm định hồ sơ chia tách, sáp nhập trường THCS ngay tại địa bàn.
Việc cấp, gia hạn và rút giấy phép dạy thêm - học thêm, tổ chức kiểm tra chuyên đề cũng do phòng thực hiện trực tiếp, kèm quyền xử phạt vi phạm hành chính khi phát hiện sai phạm.
Cùng với đó, phòng chịu trách nhiệm chi trả chế độ miễn giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập, xét duyệt học bổng chính sách, học sinh bán trú và các khoản trợ cấp khác theo hướng dẫn mới nhất của Bộ Giáo dục.
Nhiệm vụ phát triển đội ngũ được thể hiện qua việc thành lập Hội đồng xét tặng danh hiệu "Nhà giáo Nhân dân", "Nhà giáo Ưu tú" và chủ trì Hội thi giáo viên Tổng phụ trách Đội giỏi cấp cơ sở.
Công tác thanh tra chuyên ngành giáo dục cũng được phân cấp: phòng có quyền đình chỉ hoạt động cơ sở mầm non vi phạm quy chuẩn, đồng thời lập biên bản, kiến nghị xử lý lên cấp trên đối với trường hợp vượt thẩm quyền.
3.Lĩnh vực văn hoá, khoa học và thông tin
Với trụ cột văn hóa, khoa học và thông tin, phòng VH-XH cấp xã sẽ trực tiếp tiếp nhận, thẩm định và cấp phép nhiều hoạt động văn hóa tại cộng đồng: đăng ký, quản lý lễ hội truyền thống, cuộc thi sắc đẹp, biểu diễn nghệ thuật, chiếu phim lưu động; xử lý thủ tục quảng cáo ngoài trời; quản lý thư viện cơ sở, điểm cung cấp trò chơi điện tử; thu thập dữ liệu về gia đình, phòng chống bạo lực gia đình; tổ chức phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa"; bảo tồn di sản và phát triển sản phẩm du lịch địa phương.
Theo Nghị định số 132/2025/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Khoa học và Công nghệ, , bốn nhóm nhiệm vụ KH-CN được chuyển hẳn về cấp xã. Phòng VH-XH chịu trách nhiệm giám sát đo lường tại chợ, cửa hàng; kiểm tra chất lượng hàng hóa lưu thông; hướng dẫn hộ kinh doanh, hợp tác xã ứng dụng công nghệ số; hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ dán tem QR, truy xuất nguồn gốc sản phẩm; tiếp nhận, hướng dẫn hồ sơ sáng kiến.
Phòng VH-XH cũng sẽ vận hành hệ thống truyền thanh thông minh, bảng thông tin điện tử công cộng; triển khai phổ cập kỹ năng số, hỗ trợ nộp dịch vụ công trực tuyến; quản trị Cổng thông tin xã; phối hợp bảo đảm hạ tầng bưu chính, viễn thông; thúc đẩy kinh tế số, xã hội số và chính quyền số tại cộng đồng.
4. Lĩnh vực y tế
Hai nghị định 147 và 148/2025/NĐ-CP, cùng Thông tư 19 và 20/2025/TT-BYT, lần đầu tiên trao cho phòng VH-XH quyền chủ động toàn diện về y tế công cộng cấp xã. Lập và trình UBND xã phê duyệt kế hoạch tiêm chủng mở rộng hằng năm, phân bổ vắc-xin, đồng thời theo dõi tiến độ thực hiện để báo cáo Sở Y tế. Khi phát sinh nguy cơ lây lan dịch, phòng được phép ký quyết định tạm đình chỉ hoạt động cơ sở dịch vụ ăn uống, hạn chế tụ tập và triển khai biện pháp khoanh vùng theo đúng hướng dẫn chuyên môn.
Thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm cho bếp ăn tập thể, cơ sở sản xuất nhỏ và giấy phép hành nghề y, dược tư nhân quy mô hộ gia đình cũng được đưa xuống xã, giúp rút ngắn đáng kể quy trình cấp phép.
Ngoài ra, phòng vẫn phải duy trì chức năng thanh tra, kiểm tra định kỳ về điều kiện vệ sinh lao động, sức khỏe người lao động; tiếp nhận, giải quyết khiếu nại tố cáo; lập hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm và hành nghề y tư nhân theo đúng khung mức phạt.
Trên phương diện nhân lực, phòng quản lý biên chế trạm y tế, trình UBND xã xét duyệt chế độ lương và phụ cấp; đồng thời lập Hội đồng xét tặng danh hiệu Thầy thuốc Nhân dân, Thầy thuốc Ưu tú theo lộ trình của Bộ.Tất cả dữ liệu khám chữa bệnh, danh sách tiêm chủng, cấp phép và xử lý vi phạm đều phải cập nhật lên cơ sở dữ liệu y tế thống nhất, bảo đảm kết nối chia sẻ với hệ thống giám sát dịch bệnh của tỉnh./.
Phòng VHXH