Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập ngày 03 tháng 02 năm 1930. Hơn một tháng sau, ngày 17 tháng 3 năm 1930, tại ngôi nhà số 42 phố Hàng Thiếc – nơi ở của đồng chí Đỗ Ngọc Du, đồng thời là trụ sở của Xứ ủy Bắc Kỳ (nay thuộc phường Hàng Gai, quận Hoàn Kiếm), Ban Chấp hành lâm thời Đảng bộ thành phố Hà Nội được thành lập. Đây là Đảng bộ đầu tiên trong cả nước, đánh dấu bước ngoặt lịch sử trong phong trào cách mạng Việt Nam, đặt nền móng cho sự lãnh đạo thống nhất, tiến bộ và kiên cường của phong trào cách mạng trên địa bàn Thủ đô.
Những chặng đường lịch sử hào hùng
Dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, Đảng bộ và Nhân dân Hà Nội đã cùng cả nước làm nên những chiến công hiển hách: (1) Cách mạng Tháng Tám năm 1945, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á; (2) Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, quân và dân Hà Nội lập nên nhiều chiến công vang dội, góp phần vào chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu; (3) Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hà Nội vừa là hậu phương lớn, vừa là tiền tuyến kiên cường, góp phần làm nên thắng lợi mùa Xuân năm 1975, thống nhất non sông, thu giang sơn về một mối.
Kể từ ngày thành lập đến nay, Đảng bộ Thành phố Hà Nội đã trải qua 17 kỳ Đại hội, mỗi kỳ đại hội là một dấu mốc lịch sử, ghi dấu những bước phát triển mới của Thủ đô.
Giai đoạn kháng chiến và kiến thiết (1930 - 1975)
Từ Hội nghị cán bộ toàn Đảng bộ năm 1959, được xem như Đại hội lần thứ I, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp về dự và căn dặn: "Đảng bộ Hà Nội phải làm gương mẫu cho các Đảng bộ khác. Đảng bộ Hà Nội gương mẫu sẽ góp phần đưa miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội, làm cơ sở vững mạnh đấu tranh giành thống nhất nước nhà". Lời dạy ấy trở thành kim chỉ nam hành động cho các thế hệ cán bộ, đảng viên và Nhân dân Thủ đô.
Từ Đại hội lần thứ II (1961) đến Đại hội lần thứ VI (1974), Đảng bộ Hà Nội đã lãnh đạo toàn Đảng, toàn dân đẩy mạnh sản xuất, chống chiến tranh phá hoại, chi viện cho tiền tuyến, xây dựng hậu phương vững mạnh. Đặc biệt, trong Chiến dịch "Điện Biên Phủ trên không" tháng 12/1972, quân và dân Thủ đô đã kiên cường đánh bại cuộc tập kích chiến lược bằng B-52 của đế quốc Mỹ, buộc chúng phải ký Hiệp định Paris năm 1973, tạo tiền đề giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
Giai đoạn khôi phục và đổi mới (1975 - 2000)
Sau ngày đất nước thống nhất, Đảng bộ Hà Nội tiến hành Đại hội lần thứ VII (1977), xác định nhiệm vụ trung tâm là xây dựng cơ cấu kinh tế - xã hội phù hợp tiềm năng và vị thế Thủ đô, phát động các phong trào lớn: Sản xuất - Tiết kiệm - Xây dựng Thủ đô - Nếp sống văn minh, gia đình văn hóa mới.
Đại hội lần thứ X (1986) đánh dấu bước ngoặt lịch sử trong thời kỳ đổi mới. Đảng bộ Thành phố đã vận dụng sáng tạo chủ trương của Trung ương, mạnh dạn đổi mới cơ chế quản lý, phát huy mọi nguồn lực, từng bước ổn định kinh tế - xã hội, cải thiện đời sống nhân dân, lập lại kỷ cương, trật tự trong quản lý đô thị.
Nhờ đó, đến các Đại hội XI (1991), XII (1996) và XIII (2000), Thủ đô đã có bước tiến mới toàn diện trên các lĩnh vực: phát triển kinh tế, xây dựng hạ tầng, quản lý đô thị, văn hóa - xã hội, quốc phòng - an ninh.
Giai đoạn hội nhập và phát triển toàn diện (2000 - 2025)
- Đại hội XIV (2005): Xây dựng Thủ đô phát triển toàn diện, bền vững, hướng tới kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội.
- Đại hội XV (2010): Là Đại hội đầu tiên sau khi mở rộng địa giới hành chính Thủ đô (theo Nghị quyết 15/2008/QH12). Hà Nội bước vào thời kỳ phát triển mới, gắn kết đô thị - nông thôn, phát triển kinh tế tri thức, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng người Hà Nội "Thanh lịch – Văn minh".
- Đại hội XVI (2015): Đề ra 3 khâu đột phá, 16 chỉ tiêu chủ yếu, tiếp tục phát huy truyền thống văn hiến, anh hùng, tăng cường đoàn kết, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
- Đại hội XVII (2020): Với chủ đề "Gương mẫu xây dựng Đảng bộ và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; khơi dậy ý chí, phát huy truyền thống ngàn năm văn hiến, anh hùng; đẩy mạnh đổi mới, sáng tạo, hội nhập quốc tế", Đảng bộ Thành phố đã đạt được những kết quả nổi bật: (1) Kinh tế Thủ đô tăng trưởng khá, bình quân giai đoạn 2021–2025 đạt 6,57%/năm, cao hơn 1,1 lần mức tăng chung cả nước. 10 chương trình công tác lớn được triển khai bài bản, đến nay cơ bản hoàn thành các chỉ tiêu; (2) Bộ máy chính quyền được sắp xếp tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả theo tinh thần Nghị quyết 18-NQ/TW; (3) Đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân không ngừng nâng cao, an sinh xã hội được đảm bảo, quốc phòng – an ninh giữ vững, đối ngoại mở rộng.
Hướng tới Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XVIII (tháng 10/2025)
Trải qua 95 năm xây dựng và trưởng thành, từ những ngày đầu với số ít đảng viên cốt cán, đến nay Đảng bộ Thành phố Hà Nội đã trở thành Đảng bộ lớn nhất cả nước, với hơn 485.000 đảng viên. Dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và Chính phủ, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Thủ đô tiếp tục đạt được những thành tựu toàn diện: Chính trị - xã hội ổn định; Kinh tế tăng trưởng bền vững; Văn hóa - giáo dục - khoa học - công nghệ phát triển mạnh; Quản lý đô thị, cải cách hành chính, chuyển đổi số có nhiều đột phá; Quốc phòng - an ninh được củng cố; Đối ngoại, hợp tác quốc tế mở rộng.
Tiếp nối truyền thống vẻ vang, Đảng bộ và Nhân dân Hà Nội đang quyết tâm tiên phong trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên số và hội nhập toàn cầu, phấn đấu xây dựng Thủ đô: "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại, với những đặc trưng:
Văn hiến - Kết nối toàn cầu - Thanh lịch, hào hoa - Phát triển hài hòa - Thanh bình, thịnh vượng - Chính quyền phục vụ - Doanh nghiệp cống hiến - Xã hội niềm tin - Nhân dân hạnh phúc."
Với niềm tự hào về truyền thống 95 năm đấu tranh cách mạng kiên cường, Đảng bộ Thành phố Hà Nội nguyện phát huy tinh thần "Đoàn kết - Gương mẫu - Tiên phong - Sáng tạo - Phát triển", tiếp tục đưa Thủ đô thân yêu vươn lên tầm cao mới, xứng đáng là trái tim của cả nước, biểu tượng của hòa bình, hữu nghị, phồn vinh và hạnh phúc.